SMART ย่อมาจาก Stormwater Management and Road Tunnel หรืออุโมงค์จัดการน้ำฝนและการจราจร ชื่อนี้เองชวนให้สงสัยว่า กัวลาลัมเปอร์ออกแบบให้รถกับน้ำ ผลัดกันใช้พื้นที่เดียวกันได้อย่างไร และระบบนี้ช่วยรับมือน้ำท่วมได้มากน้อยแค่ไหน
กัวลาลัมเปอร์ตั้งอยู่ในหุบเขาแม่น้ำ Klang มีที่ราบริมแม่น้ำสลับกับเนินเขา และล้อมรอบด้วยพื้นที่สูงหลายด้าน แม่น้ำ Klang และ Gombak ไหลมาบรรจบกันกลางเมือง ส่วนภูมิอากาศร้อนชื้นใกล้เส้นศูนย์สูตรก็ทำให้ฝนตกได้ตลอดปี โดยมีช่วงฝนชุกกับฝนน้อยผลัดกันมา เมื่อฝนเทลงหนักในเวลาสั้น ๆ จนทางน้ำและท่อระบายรับไม่ไหว น้ำก็เอ่อท่วมถนนและที่ลุ่มบางจุดอย่างรวดเร็ว กลายเป็นน้ำท่วมฉับพลัน หรือ flash flood
น้ำท่วมแบบนี้บางครั้งลดลงในไม่กี่ชั่วโมง แต่จะเร็วหรือช้าขึ้นอยู่กับปริมาณฝน ระดับน้ำในแม่น้ำ และสภาพการระบายน้ำของแต่ละพื้นที่ อย่างเหตุการณ์วันที่ 7 มีนาคม 2022 ทางการกัวลาลัมเปอร์รายงานว่า น้ำลดภายใน 30–45 นาทีใน 25 พื้นที่ ขณะที่อีก 4 พื้นที่ใช้เวลา 1–3 ชั่วโมง อย่างไรก็ดี ตัวเลขนี้ไม่ได้บอกว่าน้ำทั้งหมดระบายออกทาง SMART เพราะอุโมงค์เป็นเพียงส่วนหนึ่งของระบบป้องกันน้ำท่วม และรับน้ำได้เฉพาะในขอบเขตของมันเท่านั้น
SMART ถือกำเนิดขึ้นเพื่อแก้น้ำท่วมในพื้นที่เป้าหมายเฉพาะ ผู้รับผิดชอบโครงการอธิบายว่า แม่น้ำ Klang ช่วงระหว่างจุดบรรจบกับแม่น้ำ Ampang และจุดบรรจบกับแม่น้ำ Gombak เป็นช่วงเสี่ยง โดยมีสะพาน Jalan Tun Perak ใกล้มัสยิด Jamek เป็นคอขวดที่ขวางการไหลของน้ำอีกชั้นหนึ่ง เมื่อระดับน้ำสูงขึ้น พื้นที่โดยรอบจึงเสี่ยงต่อน้ำล้นตลิ่ง
ทางออกของโครงการคือผันน้ำส่วนหนึ่งออกไปก่อนถึงคอขวดนั้น ให้น้ำไหลผ่านบ่อพัก อุโมงค์ และบ่อหน่วงน้ำ แล้วค่อยปล่อยกลับสู่แม่น้ำทางด้านท้ายน้ำ ส่วนแนวคิดนำถนนมาไว้ในอุโมงค์เดียวกันเกิดขึ้นทีหลังในขั้นออกแบบ เพื่อช่วยระบายรถบริเวณทางเข้าเมืองด้านใต้ไปพร้อมกัน
สิ่งที่เกิดขึ้นตามมา คือ อุโมงค์ผันน้ำยาวราว 9.7 กิโลเมตร ช่วงกลางประมาณ 3 กิโลเมตร มีถนนซ้อนกันสองชั้น และใต้ชั้นถนนยังมีช่องทางน้ำแยกอีกช่องหนึ่ง อุโมงค์น้ำกับช่วงที่รถใช้ร่วมจึงยาวไม่เท่ากัน และการผันน้ำก็ไม่ได้หมายความว่ารถต้องหยุดวิ่งทุกครั้ง
| โหมดการจัดการรถและน้ำ | |
|---|---|
| 1. สภาวะปกติ | รถใช้ถนนได้ และยังไม่ผันน้ำเข้าสู่ระบบ |
| 2. เริ่มผันน้ำ | น้ำไหลผ่านช่องด้านล่าง ส่วนถนนยังเปิดให้รถวิ่ง |
| 3.เตรียมใช้พื้นที่ถนน | ปิดทางรถและระบายรถทุกคันออก เพื่อเตรียมพร้อม หากสถานการณ์คลี่คลาย ส่วนถนนอาจไม่ต้องรับน้ำ |
| 4.ใช้พื้นที่ถนนระบายน้ำ | เมื่อฝนหนักต่อเนื่องและนำรถออกหมดแล้ว จึงใช้ส่วนถนนเป็นทางผ่านของน้ำด้วย |
การปิดอุโมงค์จึงไม่ได้มีความหมายแบบเดียว บางครั้งเป็นเพียงการเตรียมพร้อมที่จบลงโดยไม่มีน้ำเข้าถนนเลย เจ้าหน้าที่ปฏิบัติงานระบุว่า หากปิดในโหมด 3 แล้วไม่ต้องใช้ถนนรับน้ำ จะเปิดกลับได้ภายใน 2–8 ชั่วโมง แต่ถ้าเข้าสู่โหมด 4 อาจต้องรอนานถึง 4 วันกว่าจะเปิดใช้ได้อีกครั้ง
พูดอีกอย่างคือ เมืองยอมเสียเส้นทางจราจรไปชั่วคราว เพื่อแลกกับพื้นที่ให้น้ำผ่านในยามจำเป็น ถนนเส้นเดิมเปลี่ยนหน้าที่ไปตามสถานการณ์ และต้องตัดสินใจให้ทันก่อนน้ำจะเข้ามา ซึ่งต้องอาศัยข้อมูลมากกว่าแค่ดูว่าฝนเหนือปากอุโมงค์ตกหนักแค่ไหน
กรมชลประทานและการระบายน้ำกัวลาลัมเปอร์ระบุว่า ระบบติดตามทั้งปริมาณฝน อัตราการไหล ระดับน้ำในแม่น้ำ และระดับน้ำในบ่อ แล้วนำข้อมูลแบบเรียลไทม์ไปประกอบกับแบบจำลอง เพื่อคาดการณ์สถานการณ์และเลือกโหมดการทำงาน ตัวอุโมงค์ยังมีประตูกั้นน้ำที่ปลายช่วงถนน มีทางเชื่อมระหว่างชั้นที่ใช้เป็นทางออกฉุกเฉินทุก 250 เมตร รวมถึงระบบระบายอากาศ กล้องวงจรปิด และอุปกรณ์รับมือเหตุฉุกเฉิน การเคลียร์รถออกก่อนเปลี่ยนถนนเป็นทางน้ำจึงเป็นขั้นตอนที่คิดไว้ตั้งแต่แรก
เส้นทางของน้ำเองก็ซับซ้อนกว่าแค่ไหลลงใต้ดินแล้วหายไป น้ำที่ผันเข้าระบบทางบ่อพัก Berembang จะไหลไปยังบ่อหน่วงน้ำที่ Taman Desa ก่อนระบายผ่านแม่น้ำ Kerayong กลับคืนสู่แม่น้ำ Klang ระบบนี้จึงประกอบด้วยจุดรับน้ำ ทางผ่าน ที่พักน้ำ และจุดระบายออก ซึ่งต้องทำงานประสานกันทั้งหมด
กรมชลประทานฯ ระบุว่า ทั้งระบบรองรับน้ำได้รวมราว 3 ล้านลูกบาศก์เมตร ตัวเลขนี้คือความจุรวม ไม่ใช่เฉพาะช่วงถนน และไม่ควรสับสนกับปริมาณน้ำสะสมที่ไหลผ่านระบบตลอดเหตุการณ์หนึ่ง ซึ่งเป็นการวัดคนละแบบ
เพราะฉะนั้น เมื่อเห็นน้ำท่วมบางย่านในกัวลาลัมเปอร์ ต้องถามก่อนว่าน้ำมาจากไหน พื้นที่นั้นเชื่อมกับระบบใด และเกิดอะไรขึ้นในช่วงเวลานั้น การตัดสินอุโมงค์จากภาพน้ำท่วมเพียงภาพเดียว อาจทำให้มองไม่เห็นทั้งสิ่งที่ระบบช่วยได้จริงและข้อจำกัดที่ต้องแก้ด้วยวิธีอื่น ในทางกลับกัน การมี SMART ก็ไม่ใช่ข้ออ้างให้เมืองละเลยแม่น้ำสายอื่น ท่อระบายน้ำ บ่อหน่วงน้ำ หรือการวางผังการใช้ที่ดิน เพราะน้ำที่ไม่ได้ไหลเข้าอุโมงค์ก็ยังต้องมีที่ทางของมันเอง
สิ่งที่ SMART ชวนให้คิดต่อ คือการออกแบบพื้นที่ให้ยืดหยุ่นตามสถานการณ์ วันปกติ พื้นที่ใต้ดินช่วยให้ผู้คนเดินทาง วันที่น้ำท่วมหนัก พื้นที่เดียวกันถูกยกให้น้ำ ภายใต้กติกาว่ารถต้องออกไปก่อน และอุโมงค์ต้องฟื้นฟูให้พร้อมก่อนกลับมาเปิดใช้อีกครั้ง
ท้ายที่สุด โจทย์น้ำท่วมจึงเป็นเรื่องของการตัดสินใจว่าเมื่อน้ำก้อนใหญ่เดินทางมาถึงเมือง เราจะให้มันไหลผ่านทางไหน พักไว้ที่ใด และยอมให้พื้นที่ส่วนไหนเปลี่ยนหน้าที่ชั่วคราว
สำหรับกัวลาลัมเปอร์ คำตอบส่วนหนึ่งซ่อนอยู่ใต้ถนนของเมือง ในพื้นที่ที่เตรียมไว้ให้รถกับน้ำผลัดกันใช้
แหล่งข้อมูล
SMART Motorway Tunnel. What is SMART?
SMART Motorway Tunnel. Operational Modes
Department of Irrigation and Drainage, Federal Territory of Kuala Lumpur. KLFM A
SMART Motorway Tunnel. Unique Features
SMART Motorway Tunnel. SMART Coverage Area
Dewan Bandaraya Kuala Lumpur. Kuala Lumpur Structure Plan 2020 — Physical Environment
Malaysian Meteorological Department. Malaysia’s Climate
Malay Mail / Bernama. DBKL: Three landslides reported in KL following flash floods yesterday. 8 March 2022.
