ชื่อ SMART ย่อมาจาก Stormwater Management and Road Tunnel หรืออุโมงค์จัดการน้ำฝนและการจราจร ภารกิจทั้งสองนี้ชวนให้ตั้งคำถามว่า กัวลาลัมเปอร์ออกแบบให้รถกับน้ำผลัดกันใช้พื้นที่เดียวกันอย่างไร และระบบนี้ช่วยรับมือกับน้ำท่วมได้เพียงใด?
หากมองภูมิประเทศของกัวลาลัมเปอร์จะตั้งอยู่ในหุบเขาแม่น้ำ Klang มีพื้นที่ราบริมแม่น้ำสลับกับเนินเขา และมีพื้นที่สูงอยู่โดยรอบหลายด้าน แม่น้ำ Klang และ Gombak ไหลผ่านมาบรรจบกันกลางเมือง ขณะเดียวกัน ภูมิอากาศร้อนชื้นใกล้เส้นศูนย์สูตรทำให้มีฝนตกได้ตลอดทั้งปี โดยมีช่วงฝนมากและฝนน้อยสลับกัน เมื่อฝนตกหนักในเวลาสั้น ๆ จนเกินความสามารถของทางน้ำและระบบระบายน้ำ น้ำจึงอาจเอ่อท่วมถนนและพื้นที่ลุ่มบางจุดอย่างรวดเร็ว เกิดเป็นน้ำท่วมฉับพลัน หรือ flash flood
น้ำท่วมลักษณะนี้บางเหตุการณ์ลดลงได้ภายในไม่กี่ชั่วโมง แต่ระยะเวลาขึ้นอยู่กับปริมาณฝน ระดับน้ำในแม่น้ำ และสภาพการระบายน้ำของแต่ละพื้นที่ ตัวอย่างเช่น เหตุการณ์วันที่ 7 มีนาคม 2022 ทางการกัวลาลัมเปอร์รายงานว่าน้ำลดภายใน 30–45 นาทีใน 25 พื้นที่ ขณะที่อีก 4 พื้นที่ใช้เวลา 1–3 ชั่วโมง ตัวเลขเหล่านี้ไม่ใช่หลักฐานว่าน้ำทั้งหมดระบายออกด้วย SMART Tunnel เพราะอุโมงค์เป็นเพียงส่วนหนึ่งของระบบจัดการน้ำท่วม และมีขอบเขตการรับน้ำเฉพาะของตัวเอง
จุดเริ่มต้นของ SMART อยู่ที่ปัญหาน้ำท่วมในพื้นที่เป้าหมายนี้ เจ้าหน้าที่รับผิดชอบงานอธิบายว่าแม่น้ำ Klang ช่วงระหว่างจุดบรรจบกับแม่น้ำ Ampang และจุดบรรจบกับแม่น้ำ Gombak เป็นช่วงเสี่ยง โดยมีสะพาน Jalan Tun Perak ใกล้มัสยิด Jamek เป็นข้อจำกัดเพิ่มเติมต่อการไหลของน้ำ เมื่อระดับน้ำสูงขึ้น พื้นที่โดยรอบจึงเสี่ยงต่อการเอ่อล้น
วิธีรับมือของโครงการคือผันน้ำบางส่วนออกก่อนเข้าสู่ช่วงคับแคบดังกล่าว ให้น้ำเดินทางผ่านระบบบ่อพัก อุโมงค์ และบ่อหน่วงน้ำ แล้วจึงปล่อยกลับสู่ทางน้ำด้านท้ายน้ำ ส่วนแนวคิดนำถนนเข้ามาอยู่ในอุโมงค์เดียวกันเกิดขึ้นในขั้นออกแบบ เพื่อช่วยบรรเทาการจราจรจากทางเข้าด้านใต้ของเมืองด้วย
เพื่อให้เห็นภาพ การทำงานหลักแบ่งได้เป็นสี่โหมด:
| โหมดการจัดการรถและน้ำ | |
|---|---|
| 1. สภาวะปกติ | รถใช้ถนนได้ และยังไม่ผันน้ำเข้าสู่ระบบ |
| 2. เริ่มผันน้ำ | น้ำไหลผ่านช่องด้านล่าง ส่วนถนนยังเปิดให้รถวิ่ง |
| 3.เตรียมใช้พื้นที่ถนน | ปิดทางรถและระบายรถทุกคันออก เพื่อเตรียมพร้อม หากสถานการณ์คลี่คลาย ส่วนถนนอาจไม่ต้องรับน้ำ |
| 4.ใช้พื้นที่ถนนระบายน้ำ | เมื่อฝนหนักต่อเนื่องและนำรถออกหมดแล้ว จึงใช้ส่วนถนนเป็นทางผ่านของน้ำด้วย |
กรมชลประทานและการระบายน้ำในกัวลาลัมเปอร์ระบุว่า ระบบจะติดตามทั้งปริมาณฝน อัตราการไหล ระดับน้ำในแม่น้ำ และระดับน้ำในบ่อ แล้วใช้ข้อมูลแบบเวลาจริงประกอบแบบจำลอง เพื่อคาดการณ์น้ำและเลือกโหมดการทำงาน
เส้นทางของน้ำก็มีรายละเอียดมากกว่าการไหลหายลงไปใต้ดิน น้ำที่ผันเข้าสู่ระบบผ่านบ่อพัก Berembang จะเดินทางไปยังบ่อหน่วงน้ำที่ Taman Desa ก่อนระบายผ่านแม่น้ำ Kerayong กลับสู่แม่น้ำ Klang ระบบจึงประกอบด้วยจุดรับน้ำ ทางผ่าน พื้นที่พักน้ำ และจุดระบายออกที่ต้องทำงานร่วมกัน
กรมชลประทานฯ ระบุว่าองค์ประกอบของระบบทั้งหมดสามารถรองรับน้ำรวมประมาณ 3 ล้านลูกบาศก์เมตร ตัวเลขนี้เป็นความจุรวมของระบบ ไม่ใช่ปริมาตรเฉพาะถนนที่รถวิ่ง และไม่ควรนำไปปะปนกับปริมาณน้ำสะสมที่ผันผ่านระบบตลอดเหตุการณ์หนึ่ง ซึ่งเป็นการวัดคนละอย่าง
ดังนั้น การพบว่าน้ำยังท่วมบางย่านในกัวลาลัมเปอร์จึงต้องพิจารณาว่าน้ำมาจากไหน พื้นที่นั้นเชื่อมกับระบบใด และเกิดอะไรขึ้นในช่วงเวลานั้น การประเมินผลงานของอุโมงค์จากภาพน้ำท่วมเพียงภาพเดียว อาจทำให้มองข้ามทั้งพื้นที่ที่ระบบช่วยได้และข้อจำกัดที่ยังต้องแก้ด้วยวิธีอื่น ในทางกลับกัน การมี SMART ก็ไม่ใช่เหตุผลให้เมืองละเลยแม่น้ำสายอื่น ท่อระบายน้ำ บ่อหน่วงน้ำ หรือการใช้ที่ดิน เพราะน้ำที่ไม่ได้เข้าสู่เส้นทางของอุโมงค์ยังต้องมีพื้นที่รองรับของมันเอง
สิ่งที่ชวนคิดต่อจาก SMART คือการออกแบบพื้นที่ให้มีบทบาทยืดหยุ่นตามสถานการณ์ ในวันปกติ พื้นที่ใต้ดินส่วนหนึ่งช่วยให้คนเดินทาง ในวันที่น้ำท่วมรุนแรง พื้นที่เดียวกันสามารถถูกจัดสรรให้น้ำผ่าน โดยมีกติกาว่ารถต้องออกไปก่อน และต้องเตรียมอุโมงค์ให้พร้อมก่อนกลับมาใช้งานอีกครั้ง
คำถามเรื่องน้ำท่วมจึงเป็นเรื่องการตัดสินใจได้ว่า เมื่อน้ำจำนวนมากเดินทางมาถึงเมือง เราจะให้มันผ่านตรงไหน พักอยู่ที่ใด และยอมให้พื้นที่ส่วนใดเปลี่ยนหน้าที่ชั่วคราว?
สำหรับ SMART Tunnel คำตอบส่วนหนึ่งอยู่ใต้ถนนของกัวลาลัมเปอร์ ในพื้นที่ที่เมืองเตรียมไว้ให้รถกับน้ำผลัดกันใช้งาน
แหล่งข้อมูล
SMART Motorway Tunnel. What is SMART?
SMART Motorway Tunnel. Operational Modes
Department of Irrigation and Drainage, Federal Territory of Kuala Lumpur. KLFM A
SMART Motorway Tunnel. Unique Features
SMART Motorway Tunnel. SMART Coverage Area
Dewan Bandaraya Kuala Lumpur. Kuala Lumpur Structure Plan 2020 — Physical Environment
Malaysian Meteorological Department. Malaysia’s Climate
Malay Mail / Bernama. DBKL: Three landslides reported in KL following flash floods yesterday. 8 March 2022.
