มาเลเซียทำอะไรกับมหาวิทยาลัย จนอันดับโลกขยับขึ้นมาเรื่อย ๆ?

แต่หากไปดูอีกสำนักหนึ่งอย่าง QS World University Rankings 2027 ภาพของมาเลเซียยิ่งเห็นความเปลี่ยนแปลงอย่างชัดเจน คือ:

• Universiti Malaya (UM) ทะยานขึ้นสู่อันดับที่ 56 ของโลก

• Universiti Sains Malaysia (USM) ตามมาที่อันดับ 128

• Universiti Kebangsaan Malaysia (UKM) อันดับ 130

• Universiti Putra Malaysia (UPM) อันดับ 138

แน่นอนว่าเราไม่อาจนำอันดับของ QS และ THE มาเปรียบเทียบกันตรง ๆ เพราะทั้งสองสำนักใช้น้ำหนักและตัวชี้วัดที่ต่างกัน การที่ UM อยู่ที่อันดับ 56 ในระบบหนึ่ง และ 194 ในอีกระบบหนึ่ง จึงไม่ได้แปลว่าระบบใดถูกหรือผิด

อย่างไรก็ตาม ความก้าวหน้าของ UM ไม่ได้สะท้อนผ่านอันดับรวมเพียงอย่างเดียว ใน QS World University Rankings 2027 มหาวิทยาลัยได้คะแนน Employer Reputation 93.1 จาก 100 คะแนน Academic Reputation 92.8 และ International Research Network 93.4 ตัวเลขเหล่านี้ชี้ให้เห็นว่า การยกระดับมหาวิทยาลัยของมาเลเซียไม่ได้เกิดขึ้นเฉพาะในมิติของผลงานวิจัยหรืออันดับโลก แต่ยังครอบคลุมถึงการยอมรับจากวงวิชาการ นายจ้าง และการเชื่อมโยงกับเครือข่ายวิจัยนานาชาติด้วย

ย้อนกลับไปช่วงเริ่มประกาศใช้ Malaysia Education Blueprint 2015–2025 (Higher Education) ในระบบการจัดอันดับของ QS Rankings นั้น UM อยู่ที่อันดับ 151 ขณะที่ UKM (259), UTM (294), USM (309) และ UPM (376) รั้งอยู่ในกลุ่มอันดับที่ไกลออกไป โดยมีเพียง UM เพียงแห่งเดียวที่แทรกตัวอยู่ใน Top 200 ของโลก

ผ่านไปสิบปี UM ก้าวกระโดดมาอยู่อันดับที่ 56 ขณะที่ USM, UKM และ UPM แท็กทีมกันเจาะเข้าสู่ Top 150 ได้สำเร็จ

คำถามสำคัญจึงไม่ใช่เพียงว่า “วันนี้มหาวิทยาลัยมาเลเซียอยู่อันดับที่เท่าไร?”  แต่คือ “สิบปีที่ผ่านมา มาเลเซียทำอะไรกับระบบอุดมศึกษาของตัวเอง?”

หากอ่านเอกสาร Blueprint 2015–2025 สิ่งแรกที่น่าสนใจคือ มาเลเซียไม่ได้เริ่มต้นด้วยคำถามว่า “ทำอย่างไรให้อันดับสูงขึ้น” เพราะในปี 2015 ระบบอุดมศึกษาของเขามีฐานที่แข็งแกร่งอยู่แล้วพอสมควร เช่น 

• ระหว่างปี 2007–2012 ผลงานวิจัยตีพิมพ์เพิ่มขึ้นมากกว่า 3 เท่า

• การถูกอ้างอิง (Citations) เติบโตถึง 4 เท่า (2005–2012)

• มหาวิทยาลัยวิจัยหลัก 5 แห่งสร้างผลงานตีพิมพ์รวมกันถึง 70% ของทั้งประเทศ

• มหาวิทยาลัยรัฐสามารถสร้างรายได้จากการวิจัยและงานที่ปรึกษารวมกว่า 1.25 พันล้านริงกิต (ประมาณ 9,800 ล้านบาท)

รัฐบาลมาเลเซียไม่ได้สร้างมหาวิทยาลัยวิจัยจากศูนย์ แต่เลือกนำ “สิ่งที่มีอยู่แล้ว” มาจัดระบบ กำหนดทิศทาง และอัดฉีดงบประมาณอย่างจริงจัง โดยทุ่มงบด้านอุดมศึกษาสูงถึง 7.7% ของรายจ่ายรัฐบาลทั้งหมด ซึ่งเป็นสัดส่วนที่สูงมากเมื่อเทียบกับประเทศในกลุ่มอ้างอิง

แต่ “เงิน” ก็เป็นเพียงเชื้อเพลิง สิ่งที่ขับเคลื่อนเครื่องยนต์นี้จริง ๆ คือ วิสัยทัศน์ว่าประเทศต้องการมุ่งให้อุดมศึกษาไปในทิศทางใดมากกว่า

สถานะปัจจุบัน: ผลลัพธ์จากการวางโครงสร้าง 10 Shifts

แผน Blueprint 2015–2025 ถูกขับเคลื่อนผ่านยุทธศาสตร์ที่เรียกว่า 10 Shifts:

• 4 ด้านแรก Focus ที่ผู้เรียนและคน: สร้างบัณฑิตที่มีความสมดุลและจิตวิญญาณผู้ประกอบการ (Balanced & Entrepreneurial Graduates), พัฒนาความเป็นเลิศของบุคลากร (Talent Excellence), ยกระดับสายอาชีพ (TVET Transformation) และสนับสนุนการเรียนรู้ตลอดชีวิต

• 6 ด้านหลัง เป็นตัวขับเคลื่อนระบบ (System Enablers): ตั้งแต่ความยั่งยืนทางการเงิน (Financial Sustainability), การกระจายอำนาจการบริหาร (Empowered Governance), ระบบนิเวศนวัตกรรม (Innovation Ecosystem), การสร้างภาพลักษณ์ระดับโลก (Global Prominence), การเรียนรู้ออนไลน์ระดับสากล ไปจนถึงการยกระดับการบริหารจัดการ

หนึ่งในคำสำคัญที่เป็นหัวใจของแผนคือ Global Prominence มาเลเซียตั้งเป้าเป็นศูนย์กลางการศึกษานานาชาติ ไม่ใช่แค่เปิดรับนักศึกษาต่างชาติเข้ามาเรียน แต่เป็นการดึงมหาวิทยาลัยมาเลเซียเข้าไปอยู่ใน “เครือข่ายความรู้ระดับโลก” ผ่านการร่วมมือกับพันธมิตรต่างประเทศและการพัฒนาศูนย์ความเป็นเลิศ (Centres of Excellence)

ที่สำคัญ เป้าหมายของแผนถูกกำหนดไว้ชัดเจนและวัดผลได้:

• ตั้งเป้าให้มี 1 มหาวิทยาลัยใน Top 25 ของเอเชีย

• มี 2 มหาวิทยาลัยใน Global Top 100

• มี 4 มหาวิทยาลัยใน Global Top 200

• ขยายจำนวนนักศึกษาต่างชาติจาก 108,000 คน สู่ 250,000 คน

แผนงานนี้ไม่ได้เขียนไว้เท่ ๆ แล้วรอตรวจเมื่อครบสิบปี แต่ถูกแบ่งการทำงานออกเป็น 3 ระยะ (3 Waves): เริ่มจากการสร้างฐาน (Wave 1: 2015), การเร่งปรับปรุงระบบ (Wave 2: 2016–2020) และการก้าวสู่ความเป็นเลิศควบคู่กับการบริหารยืดหยุ่น (Wave 3: 2021–2025)

ผลลัพธ์ในวันนี้คือ ความสามารถในการมองเห็นในระดับสากล (Global Visibility) ของมหาวิทยาลัยมาเลเซียที่สูงขึ้นอย่างก้าวกระโดด ตัวเลข Ranking จึงอาจมองได้ว่าเป็นหนึ่งในผลลัพธ์ที่สะท้อนการปรับโครงสร้างเชิงนโยบายอย่างต่อเนื่องตลอดสิบปีที่ผ่านมา มากกว่าจะเป็นเป้าหมายเพียงอย่างเดียว

จากนี้ไปอีกสิบปีข้างหน้า: จาก Global Prominence สู่ Global Impact (2026–2035)

เมื่อแผน 10 ปีแรกสิ้นสุดลง มาเลเซียก็ไม่หยุดแค่นั้น แผนใหม่ถูกวางไว้ขึ้นทันทีภายใต้ชื่อ Rancangan Pendidikan Tinggi Malaysia 2026–2035 (RPTM 2026–2035) หรือ Malaysia Higher Education Blueprint 2026–2035

อุดมศึกษามาเลเซียกำลังเปลี่ยนคำถามจาก “เราได้รับการยอมรับมากเพียงใด” ไปสู่ “เราสร้างคุณค่าและผลลัพธ์ให้เกิดขึ้นจริงได้มากเพียงใด”

ในทศวรรษหน้า:

• ผู้เรียน ไม่ได้ถูกคาดหวังแค่ความรู้ในวิชาชีพ แต่ต้องประยุกต์ใช้ AI มีทักษะเชิงวิเคราะห์ ควบคู่ไปกับทักษะทางมนุษยศาสตร์ จิตวิญญาณผู้ประกอบการ และมุมมองระดับโลก

• คณาจารย์และนักวิจัย ไม่ได้ถูกวัดผลเพียงแค่จำนวนบทความตีพิมพ์ (Publications) แต่ต้องสร้างงานวิจัยที่เกิดผลกระทบจริง ผ่านการทำงานร่วมกับ 5 ภาคส่วน (Quintuple Helix: รัฐ เอกชน มหาวิทยาลัย ชุมชน และสิ่งแวดล้อม)

ธงใหม่ของแผน RPTM 2026–2035 สรุปไว้ด้วยอักษรย่อ RDICE:

Research $\to$ Development $\to$ Innovation $\to$ Commercialisation $\to$ Economy

จุดเปลี่ยนสำคัญจึงอยู่ที่นิยามของ “ความสำเร็จ” ของมหาวิทยาลัย ในทศวรรษที่ผ่านมา ความสำเร็จส่วนหนึ่งสามารถมองผ่านจำนวนผลงานตีพิมพ์ การอ้างอิง หรืออันดับโลก แต่ในแผนใหม่ งานวิจัยที่ดีจะต้องสามารถเคลื่อนตัวออกจากมหาวิทยาลัย ไปสู่เทคโนโลยี ธุรกิจ นโยบาย ชุมชน หรือการแก้ปัญหาสังคมได้ด้วย กล่าวอีกอย่างคือ มาเลเซียกำลังพยายามเปลี่ยนมหาวิทยาลัยจาก ผู้ผลิตความรู้ ให้เป็น ผู้เปลี่ยนความรู้ให้เกิดคุณค่า

กลไกสำคัญในการผลักดันเรื่องนี้คือ Academia Research Fund (AReF) ภายใต้ Action Plan 2026–2028 ซึ่งจะเข้ามาปรับโครงสร้างเงินทุนวิจัยใหม่ทั้งระบบ ครอบคลุมตั้งแต่ทุนวิจัยร่วมกับภาคอุตสาหกรรม (Collaborative Research Funds), ทุนจับคู่ระดับสากล (International Matching Funds), โครงสร้างพื้นฐานความรู้แห่งชาติ (National Knowledge Infrastructure) ไปจนถึงการสร้างเครือข่ายผู้เชี่ยวชาญ (Malaysian Nexus of Experts)

บทสรุป: ตัวเลขบนเส้นทาง และก้าวถัดไปของมาเลเซีย

หากเรามองเพียงประกาศผล QS 2027 หรือ THE 2027 เราอาจเห็นเพียงข่าวน่ายินดีประจำปีชิ้นหนึ่ง

แต่เมื่อมองผ่าน Blueprint ทั้งสองฉบับ เราจะเห็นภาพการเดินทางยาว 20 ปีของประเทศเพื่อนบ้าน คือ:

• ทศวรรษ 2015–2025: เป็นช่วงเวลาแห่งการสร้างระบบ สร้างคน และปักหมุดตัวเองบนเวทีโลก (Global Prominence)

• ทศวรรษ 2026–2035: เป็นช่วงเวลาแห่งการแปลงความโดดเด่นนั้นให้กลายเป็นผลกระทบต่อเศรษฐกิจและสังคมอย่างแท้จริง (Global Impact)

ในอีกสิบปีข้างหน้า คำถามที่น่าตื่นเต้นที่สุดจึงอาจไม่ใช่คำถามเดิมที่ว่า “มหาวิทยาลัยมาเลเซียจะไต่ขึ้นไปอยู่อันดับที่เท่าไร?”

แต่อาจเป็นคำถามที่ว่า “ยุทธศาสตร์ 20 ปีที่วางไว้อย่างต่อเนื่องนี้ จะสามารถยกระดับมหาวิทยาลัยมาเลเซียจากการเป็น ‘ผู้ตาม’ ในระบบการศึกษาโลก ให้กลายเป็น ‘ผู้สร้าง’ นวัตกรรม ความรู้ และผลกระทบที่เปลี่ยนโลกได้มากน้อยเพียงใด?”

เพราะสำหรับมาเลเซีย อันดับมหาวิทยาลัยไม่ใช่เป้าหมายสูงสุด แต่เป็นเพียงหมุดหมายข้างทางของการพัฒนาประเทศเท่านั้น

อ้างอิง 

1. Ministry of Higher Education Malaysia (MOHE). (2015). Malaysia Education Blueprint 2015–2025 (Higher Education). Putrajaya: Ministry of Higher Education. https://www.mohe.gov.my/en/download/publications-journals-and-reports/malaysia-higher-education-blueprint/1821-malaysiahighereducationblueprintdocument-pdf/file

2. Ministry of Education Malaysia. (2015). Executive Summary: Executive Summary PPPM 2015–2025 (Higher Education). Universiti Malaya Documentation. https://www.um.edu.my/docs/um-magazine/4-executive-summary-pppm-2015-2025.pdf

3. Ministry of Higher Education Malaysia (MOHE). (2025/2026). Rancangan Pendidikan Tinggi Malaysia 2026–2035 (RPTM 2026–2035) / Malaysia Higher Education Plan 2026–2035 & Action Plan 2026–2028. Putrajaya: Ministry of Higher Education.

4. Quacquarelli Symonds (QS). QS World University Rankings.

5. Times Higher Education (THE). THE World University Rankings.